Tin tức
(Daiphuc corp) - Than hoạt tính (activated carbon) đang ngày càng trở nên phổ biến trong đời sống, từ lọc nước, khử mùi tủ lạnh, đến sản phẩm chăm sóc sức khỏe và làm đẹp. Với khả năng hấp phụ mạnh mẽ, loại vật liệu này được ví như “nam châm” hút sạch độc chất, vi khuẩn, mùi hôi. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo: việc sử dụng than hoạt tính cần đúng cách, đúng mục đích, nếu không có thể phản tác dụng hoặc gây ảnh hưởng tới sức khỏe.
Hiểu đúng về than hoạt tính
Than hoạt tính được sản xuất từ các vật liệu có chứa carbon như gáo dừa, than tre, than gỗ, hoặc than đá, qua quá trình hoạt hóa ở nhiệt độ cao trong môi trường yếm khí. Kết quả là một cấu trúc có hàng triệu lỗ xốp li ti giúp hấp phụ các phân tử khí, tạp chất hữu cơ hoặc kim loại nặng.
Nhờ đặc tính đó, than hoạt tính được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực: lọc nước sinh hoạt, xử lý khí thải công nghiệp, sản xuất khẩu trang y tế, kem đánh răng, mỹ phẩm, thậm chí trong một số loại thuốc giải độc hoặc viên uống hỗ trợ tiêu hóa.
TS. Nguyễn Thị Hòa, giảng viên Khoa Hóa học – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQGHN), cho biết: “Than hoạt tính có khả năng hấp phụ mạnh, nhưng không phân biệt được ‘chất độc’ hay ‘chất dinh dưỡng’. Vì vậy, nếu dùng không đúng cách – đặc biệt trong thực phẩm hoặc dược phẩm – có thể khiến cơ thể mất khoáng chất, vitamin.”
Những lưu ý khi sử dụng than hoạt tính
Than hoạt tính được xem là “trái tim” của nhiều thiết bị lọc nước hiện nay. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng vật liệu này có tuổi thọ giới hạn. Sau một thời gian sử dụng (thường 6–12 tháng), các lỗ xốp bị bít kín bởi tạp chất, khiến khả năng lọc giảm rõ rệt.
Chuyên gia môi trường Lê Hồng Phong (Viện Công nghệ Môi trường) lưu ý: “Nếu không thay định kỳ, than hoạt tính đã bão hòa có thể trở thành ổ chứa vi khuẩn, gây nguy cơ tái nhiễm bẩn nguồn nước. Người dùng nên tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất và không tự rửa lại than hoạt tính bằng nước nóng hay dung dịch hóa chất.”
Ngoài ra, khi sử dụng than hoạt tính trong lọc nước sinh hoạt, cần phân biệt loại than phù hợp: Than gáo dừa: độ cứng cao, ít bụi, hiệu quả cao trong lọc nước uống. Than gỗ hoặc than tre: giá rẻ hơn nhưng độ bền và khả năng lọc thấp hơn. Việc chọn sai loại than hoặc mua hàng không rõ nguồn gốc có thể khiến hiệu quả lọc không đảm bảo, thậm chí sinh ra các chất phụ do xử lý kém.
Một số sản phẩm “hot trend” gần đây như kem than hoạt tính, bánh mì than, nước detox than đen được quảng cáo có khả năng “thải độc”, “giảm cân”, “làm sạch cơ thể”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, đây là hiểu lầm phổ biến.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (Viện Công nghệ Sinh học & Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội) phân tích: “Than hoạt tính không có khả năng ‘đào thải độc tố’ như nhiều quảng cáo. Trong đường tiêu hóa, nó có thể hấp phụ cả dưỡng chất và thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc gây rối loạn hấp thu.”
Vì vậy, người tiêu dùng chỉ nên sử dụng than hoạt tính trong các sản phẩm đã được cấp phép, có liều lượng và hướng dẫn rõ ràng. Việc tự ý dùng viên than hoạt tính để “giải độc rượu” hoặc “thanh lọc cơ thể” là hoàn toàn không nên.
Nhiều dòng mỹ phẩm hiện nay – đặc biệt là sữa rửa mặt, mặt nạ, kem đánh răng – chứa than hoạt tính để làm sạch sâu, hút bã nhờn, khử mùi. Tuy nhiên, người có làn da nhạy cảm nên thử phản ứng trước khi dùng, vì bề mặt than có thể gây khô hoặc kích ứng da.
Tương tự, với kem đánh răng chứa than hoạt tính, cần lưu ý rằng các hạt than có thể mài mòn men răng nếu sử dụng quá thường xuyên. Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA) chưa khuyến nghị dùng kem đánh răng than hoạt tính hằng ngày vì chưa đủ bằng chứng về độ an toàn lâu dài.
Hiện nay trên thị trường có hàng trăm sản phẩm chứa than hoạt tính, từ than lọc nước đến viên nén y tế. Người tiêu dùng cần mua tại địa chỉ uy tín, kiểm tra kỹ nhãn mác, ngày sản xuất, hướng dẫn sử dụng và nguồn gốc vật liệu. Nên tránh hàng trôi nổi, không có chứng nhận chất lượng hoặc chỉ quảng cáo bằng lời.
Các chuyên gia khuyến nghị: Không nên dùng than hoạt tính trực tiếp trong đồ ăn, thức uống nếu không có hướng dẫn của cơ quan y tế. Thay lõi lọc nước định kỳ, tránh để than hoạt tính quá hạn. Khi dùng trong làm đẹp, nên chọn sản phẩm đã qua kiểm định an toàn da liễu.
Tóm lại, than hoạt tính là vật liệu có nhiều công dụng quý, nhưng không phải “vạn năng”. Hiểu đúng – dùng đúng sẽ giúp phát huy tối đa lợi ích, đồng thời bảo vệ sức khỏe và môi trường một cách bền vững.
ĐP
